Wednesday, October 5, 2022

Bàn về phương sách trị nước – Khổng Tử Gia Ngữ (Quyển 3, P.14)

-


Tử Cống hỏi Khổng Tử: “Ngày trước vua Tề hỏi thầy làm thế nào quản lý tốt quốc gia, thầy nói rằng muốn quản lý tốt quốc gia thì phải biết tiết kiệm tài lực. Vua Lỗ thỉnh giáo thầy làm sao để điều hành tốt đất nước, thầy nói muốn điều hành tốt đất nước thì cần phải hiểu rõ bề tôi. Diệp Công cũng hỏi thầy câu này, thầy nói muốn quản lý quốc gia cho tốt thì phải khiến người ở gần cảm thấy vui vẻ, người ở xa tìm đến nương nhờ. Ba người họ đều cùng hỏi một câu hỏi như vậy, nhưng thầy lại trả lời mỗi người mỗi khác, phải chăng việc trị nước có nhiều cách khác nhau chăng?”.

Khổng Tử nói: “Việc điều hành còn tùy theo tình huống khác nhau của mỗi nước nữa. Vua Tề trị nước, cho xây rất nhiều lâu đài thủy tạ, vườn tược cung điện, lúc nào cũng đắm chìm trong thanh sắc, có hôm chỉ trong một ngày mà thưởng lớn cho ba gia tộc mỗi một gia tộc một ngàn cỗ xe, vậy nên thầy mới nói với vua Tề rằng muốn điều hành tốt đất nước thì mỗi khi thi hành chính sách phải biết tiết kiệm tài lực. Vua Lỗ có ba đại thần, ba người này cấu kết với nhau, trong triều thì dối gạt quân vương, ngoài triều thì bài xích tân khách của các nước chư hầu, che đậy ánh mắt dò xét của họ, cho nên thầy trả lời vua Lỗ rằng muốn điều hành đất nước cho tốt thì cần phải hiểu rõ bề tôi. Nước Sở quốc thổ rộng lớn mà kinh đô lại nhỏ hẹp, dân chúng muốn rời bỏ nơi đó, không an tâm cư trú tại đây, cho nên muốn điều hành đất nước cho tốt thì cần khiến cho người ở gần vui vẻ, người ở xa tìm đến nương nhờ. Ba quốc gia này tình huống khác nhau, vậy nên phương châm thi hành chính sách cũng khác nhau.

Trong ‘Kinh Thi’ có nói: ‘Đất nước rối ren, quốc khố trống rỗng, trước giờ chưa từng cứu tế muôn dân’. Đây là buồn than cho sự xa hoa lãng phí, không tiết kiệm tài lực dẫn đến tình trạng bất ổn của quốc gia. Lại nói: ‘Bề tôi không trung thành với cương vị của mình, khiến quân vương lo lắng’. Đây là buồn than cho gian thần đã lừa dối quân vương khiến đất nước rối loạn. Cũng nói: ‘Chiến tranh loạn lạc lòng ưu sầu, nơi đâu mới là cõi đi về của riêng ta’. Đây là buồn than cho cảnh đất nước rối loạn, người dân ly tán khắp nơi. Xem xét từ ba tình huống này, tùy theo nhu cầu chính trị của mỗi nước, thì chính sách cần áp dụng lẽ nào giống nhau được?”.

Khổng Tử lại nói: “Có năm cách để một bề tôi trung thành khuyên ngăn nhà vua: Một là khuyên bảo một cách khéo léo và trịnh trọng, hai là khuyên bảo một cách cương trực, ba là khuyên bảo theo kiểu ăn nói khép nép; bốn là khuyên bảo một cách thẳng thắn và sảng khoái, năm là lấy uyển ngôn ẩn ngữ để khuyên can. Các phương pháp này cần phải suy đoán tâm ý của quân vương để áp dụng, riêng thầy thì thầy nguyện ý lấy uyển ngôn ẩn ngữ để khuyên bảo”.

Khổng Tử bàn về phương sách trị nước (Ảnh minh họa: Tranh vẽ “Khổng Tử Thánh Tích Đồ” của họa sư Cừu Anh đời nhà Minh).

Mật Tử Tiện và Vu Mã Kỳ người nước Lỗ thời Xuân Thu đều là học trò của Khổng Tử. Khi Vu Mã Kỳ làm huyện lệnh ở Đơn Phụ, hàng ngày lúc sáng sớm tinh mơ, sao trời còn chưa lặn, Mã Kỳ đã ra khỏi nhà, đến tối, khi sao giăng khắp bầu trời ông mới về nhà, đi sớm về muộn, ngày đêm không nghỉ, việc gì cũng đích thân làm, mới quản lý tốt được Đơn Phụ.

Sau này Quốc quân nước Lỗ lệnh Mật Tử Tiện làm huyện lệnh Đơn Phụ thay Mã Kỳ. Trong thời gian nhậm chức, Tử Tiện rất ít khi ra khỏi nhà, còn thường xuyên an nhàn chơi đàn vui vẻ, nhưng lại quản lý Đơn Phụ còn tốt hơn.

Khổng Tử hỏi Mật Tử Tiện: “Trò quản lý Đơn Phụ, khiến bách tính ở đó rất kính yêu trò. Trò làm như thế nào mà được như vậy?”.

Mật Tử Tiện nói: “Con yêu cầu họ, làm cha mẹ thì yêu thương bảo vệ con cái, làm con cái thì yêu thương bảo vệ những trẻ côi cút không có cha mẹ, đồng thời dạy bảo họ, làm tang lễ thì phải hết mực đau thương”.

Khổng Tử gật đầu nói: “Những cái nhỏ như thế này, trò đều chú ý đến rồi, bách tính bình thường đều có thể thân cận và theo trò. Nhưng nếu chỉ như thế thôi thì cũng không đủ”.

Mật Tử Tiện lại nói: “Ở Đơn Phụ, có 3 người con coi như cha mà phụng sự, có 5 người con coi như anh trai mà phụng sự, có 11 người con coi như bằng hữu mà kết giao qua lại”.

Khổng Tử nói: “Có 3 người coi như cha mà phụng sự, có thể dạy bảo bách tính đạo Hiếu; có 5 người coi như anh trai mà phụng sự, có thể dạy bảo bách tính đạo Đễ; có 11 người coi như bằng hữu mà kết giao qua lại, có thể cất nhắc lựa chọn nhân tài. Đây là một bước tiến rồi, những người có tri thức cao cũng sẽ thân cận theo trò. Nhưng chỉ như thế này vẫn chưa đủ”.

Mật Tử Tiện nói: “Vùng đất Đơn Phụ, người có năng lực, trí tuệ, đức hạnh hơn con, có 5 người. Con thường cung kính phụng sự họ, việc lớn việc nhỏ trước tiên đều bẩm báo với họ, xin ý kiến của họ”.

Nghe đến đây, Khổng Tử than một tiếng dài và nói: “Quan trọng nhất chính là nguyên nhân này đó! Trước kia vua Nghiêu, vua Thuấn quản lý thiên hạ, dùng nhiều công sức nhất chính là tìm kiếm người hiền tài giúp đỡ mình. Vì người hiền tài là nền tảng cho hết thảy những sự việc tốt đẹp. Thật đáng tiếc, trò chỉ quản lý một khu vực Đơn Phụ, thực sự là uổng phí tài năng của trò rồi”.

Theo Tuệ Minh, Sound of Hope
Vũ Dương biên dịch

Chú thích:

– Diệp Công: Tức Thẩm Chư Lương hay Thẩm Doãn Chư Lương, tự là Tử Cao, tính là Mị, thị là Thẩm Doãn, là một nhà chính trị, nhà tư tưởng và tướng nước Sở

-Uyển ngôn ẩn ngữ: Chỉ kẻ dưới đối đáp với bề trên, nhưng lại không trực tiếp chỉ ra cho anh ta, mà dùng lời nói khéo léo, vong vo để khuyên can, khiến anh ta sửa đổi sai lầm.



DKN.TV

Tùng
Tùng
Tin vịt trên internet nhiều quá.
Có những thứ mình muốn, và cũng có những thứ mình cần. Những thứ mình cần quan trọng hơn.
Chúc mọi người có một ngày tốt lành.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Đọc Nhiều

Gươm đã tuốt ra nơi miền đất xa xôi- Những ước mơ tan vỡ của...

CHƯƠNG 9: “CHỈ CẦN MỘT PHÁT SÚNG LÀ CƠN...

Cuộc thảm sát sắc tộc ở Tulsa năm 1921

PBSO News Gretchen Frazee “Lịch sử không phải là...

Khó khăn chồng chất sau thời giãn cách

“Suốt từ tháng 4 đến bây giờ đóng cửa...

Cập nhật thông tin COVID toàn cầu

Miền bắc Trung Quốc: Phong tỏa thêm vì COVID Nhiều...

Polygraph: Trung Quốc xuyên tạc việc quyên tặng vắc-xin của Hoa Kỳ

Ngoài bình luận về cam kết hỗ trợ vắc-xin...

Mới Đăng

- Quảng cáo -

Cùng Chuyên Mục
Recommended to you