Tuesday, August 9, 2022

Thành-bại một đời liệu có quan trọng? Suy ngẫm từ thi phẩm ‘Lũng Tây hành’ của Vương Duy

-


Câu thơ mở màn “Thập lý nhất tẩu mã, ngũ lý nhất dương tiên” tràn ngập không khí khẩn trương, đưa người đọc tiến vào câu chuyện. Chiến sự căng thẳng, tuyết phủ trắng trời, vốn chỉ đơn thuần để diễn tả một trận đánh bất ngờ kịch tính, hay thực chất còn ẩn chứa suy tưởng về nhân sinh?

Tranh vẽ Vương Duy. (Nguồn: Wiki)

Vương Duy (701 – 761) là một nhà thơ, một họa sĩ, nhạc sĩ, nhà viết thư pháp và một chính khách nổi tiếng đời Thịnh Đường. Ông là người am hiểu Phật học, thường hay nghiên cứu và tập trung vào chủ đề Phật giáo nên được người đời xưng tụng là Thi Phật. Các tác phẩm của ông mang phong cách tinh tế, tao nhã, cùng những cảm ngộ sâu sắc về sinh mệnh. Trong cuộc đời sáng tác của mình, Vương Duy từng viết một bài thơ mang tựa đề “Lũng Tây hành”. Bài thơ này có lẽ không thể được coi là nổi tiếng trong số rất nhiều những bài thơ ông sáng tác, nhưng nó lại vô cùng thú vị. Toàn bộ bài thơ có tổng cộng ba mươi chữ, nội dung như sau: 

Thập lý nhất tẩu mã, 
Ngũ lý nhất dương tiên. 
Đô hộ quân thư chí, 
Hung Nô vi Tửu Tuyền. 
Quan sơn chính phi tuyết, 
Phong thú đoạn vô yên.

Dịch nghĩa:

Mười dặm thấy một ngựa đang chạy,
Năm dặm thấy một roi vung lên.
Đều mang thư báo việc quân vội vã tới
Quân Hung Nô đã vây lấy thành Tửu Tuyền
Nơi núi rừng quan ải đang độ đổ tuyết
Phong hỏa đài* đoạn dứt, chẳng thấy khói bay 

Tạm dịch: 

Mười dặm một ngựa chạy,
Năm dặm một roi bay.
Quân thư phi từng chuyến,
Hung Nô vây Tửu Tuyền. 
Tuyết đổ trắng quan ải,
Đoạn dứt Phong hỏa đài*. 

(*Phong hỏa đài: một công trình quan trọng trong hệ thống phòng thủ, dùng để truyền báo thông tin quân địch, phòng trừ xâm lược)

“Thập lý nhất tẩu mã, ngũ lý nhất dương tiên” (mười dặm một ngựa chạy, năm dặm một roi bay). Tình tiết được miêu tả ở câu đầu tiên rất thường thấy trong những bức họa võ thuật, đồng thời nó cũng đem đến cho người ta một bầu không khí căng thẳng. Bởi vì khi chỉ có thể nhìn thấy một con ngựa trong bán kính mười dặm, lòng người sẽ tự nhiên trào dâng một cảm giác hoang vắng và lạnh lẽo. Đã vậy, người ta còn nhìn thấy người cưỡi ngựa đang vung roi thúc ngựa chạy, cho thấy cái khẩn trương cùng hồi hộp của sự việc. Hai cụm từ định lượng “mười dặm” ​​và “năm dặm” cũng đã lượng hóa khung cảnh chiến sự biên giới tàn khốc, hung hiểm.

“Đô hộ quân thư chí, Hung Nô vi Tửu Tuyền” (Quân thư phi từng chuyến, Hung Nô vây Tửu Tuyền). Câu này phá vỡ bí ẩn và trực tiếp cho chúng ta biết đáp án. Người cưỡi ngựa chạy được miêu tả trong câu thơ phía trước là sứ giả, đang đưa tin về các cuộc chiến tranh biên giới. Đó là thư yêu cầu viện trợ, bởi lẽ quân Hung Nô đã bao vây thành Tửu Tuyền. Câu này mới đọc sẽ thấy giống như mọi bí mật đều đã được lý giải rõ ràng, nhưng thực tế nó lại tạo ra cảm giác hồi hộp cho người đọc: Liệu người đưa thư có thể truyền tin đến nơi một cách an toàn và kịp thời hay không? Nếu như đem một câu thơ như thế này chuyển thể thành cảnh phim điện ảnh hoặc truyền hình, có lẽ bất cứ vị khán giả nào cũng sẽ khẩn trương tới mức tim nảy lên tận cuống họng. Tuy nhiên, lối viết của nhà thơ ở đây rất hay, rất giống với các tiểu thuyết võ hiệp ngày nay, thậm chí còn hay hơn cả tiểu thuyết võ hiệp.

“Quan sơn chính phi tuyết, phong thú đoạn vô yên” (Tuyết đổ trắng quan ải, Đoạn dứt Phong hỏa đài). Câu này viết rằng hoàn cảnh thời tiết lúc bấy giờ đang rất xấu, tuyết phủ kín trời vùng núi nơi quan ải. Chính vì vậy, ngọn lửa báo hiệu tin tức trên phong hỏa đài không cách nào đốt cháy. Kỳ thực, việc không thể châm lửa trên phong hỏa đài được nhắc đến ở đây cũng có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau: Khả năng thứ nhất là quân phòng vệ không thể ngờ rằng người Hung Nô sẽ tiến hành vây công vào lúc đó; khả năng thứ hai là bản thân việc châm lửa đã không hề dễ dàng, v.v…

Khi đọc tiểu thuyết võ hiệp, chúng ta đều mong biết được kết cục cuối cùng của câu chuyện. Tuy nhiên, bài thơ này lại không hề có đầu và cuối. Có lẽ, tác giả đã muốn viết bài thơ này từ vài tháng trước đó, nhưng lại chẳng thể tìm thấy điểm xuất phát. Trên thực tế, nhà thơ muốn thông qua bài thơ “Lũng Tây hành” để miêu tả điều kiện sống khắc nghiệt của những người lính bảo vệ biên cương. Ở nơi ấy, chiến tranh có thể xảy ra bất cứ lúc nào, bất cứ nơi nào, trong bất cứ điều kiện thời tiết nào. Khi thời tiết chuyển xấu, tình hình của binh lính sẽ càng thêm nguy hiểm hơn. Tuy nhiên, những cảnh chiến tranh như vậy đều sẽ diễn ra vài lần mỗi tháng, nên nó cũng chẳng phải là điều gì mới lạ.

Trên thực tế, nhiều danh nhân trong lịch sử đã lưu lại vô số những cống hiến văn hóa cùng thành tựu cho nhân loại, nhưng kết cục cuối cùng của họ không nhất định đều tốt đẹp. Tỷ như Gia Cát Lượng, được mệnh danh là hóa thân của trí tuệ, ông đã để lại cho người đời sau vô số giai thoại và bài học sâu sắc. Thế nhưng, cuối cùng ông vẫn qua đời vì kiệt sức trong khi sự nghiệp còn dang dở, tam quốc vẫn chưa được thống nhất. Hay như Đỗ Phủ viết hàng vạn bài thơ, lại vì đói khát lâu ngày mới có miếng ăn nên cuối cùng bội thực mà chết. Viên Sùng Hoán cả đời chiến công hiển hách, cuối cùng phải nhận hình phạt lăng trì (hình phạt thời xa xưa, trước tiên chặt tay chân, sau đó mới chặt đầu), chết trong đau đớn. Thích Kế Quang cũng vậy – bi thống, thê thảm rời thế gian. Vậy thì chúng ta xem xét, đánh giá những nhân vật ấy, lẽ nào chỉ nhìn vào kết quả thôi sao?

Trên thực tế, quá trình diễn biến của một đời người mới là quan trọng nhất. Bất cứ ai rồi cũng sẽ có một ngày đi đến điểm cuối cùng trong cuộc đời của mình, nhưng việc góp sức tạo nên một nền văn hóa huy hoàng khi còn sống mới là điều chúng ta cần coi trọng.

Mục đích của Vương Duy khi viết bài thơ này có lẽ cũng là để nói như vậy: Kết quả thắng hay bại không quan trọng, điều thực sự có ý nghĩa vẫn là nằm ở quá trình.

Tác giả: Tiêm Tiêm, Secret China
Trường Lạc biên dịch



DKN.TV

Tùng
Tùng
Tin vịt trên internet nhiều quá.
Có những thứ mình muốn, và cũng có những thứ mình cần. Những thứ mình cần quan trọng hơn.
Chúc mọi người có một ngày tốt lành.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Đọc Nhiều

Mới Đăng

- Quảng cáo -

Cùng Chuyên Mục
Recommended to you