Thursday, September 29, 2022

‘Đến đâu mới có thể nghỉ ngơi’ – Khổng Tử Gia Ngữ (Quyển 5 P.22)

-


Tiếp theo: Khổng Tử bàn về đạo làm quan – Khổng Tử gia ngữ (Quyển 5, P.21)

Một hôm, Tử Cống hỏi Khổng Tử: “Thưa thầy! Con đã chán ngấy chuyện học hành rồi, đối với Đạo của thầy lại cảm thấy nghi hoặc khó hiểu, nay con muốn đi hầu hạ quân vương để được nghỉ ngơi, thầy thấy như vậy có được không?”.

Khổng Tử nói: “Nói về hầu hạ quân Vương, trong Kinh Thi viết rằng: “Phải từ sáng sớm đến tối, cung kính thận trọng, tận tâm tận lực làm tốt việc thuộc bổn phận của mình”. Việc hầu hạ quân vương vất vả như vậy, sao có thể nói là nghỉ ngơi được?”.

Tử Cống nói: “Vậy con về nhà phụng dưỡng cha mẹ, thầy thấy sao ạ?”.

Khổng Tử nói: “Nói về phụng dưỡng cha mẹ, trong Kinh Thi cũng viết: ‘Người con hiếu thảo phải phụng dưỡng cha mẹ tận tâm tận lực, hết lòng chăm sóc’. Việc phụng dưỡng cha mẹ vất vả như vậy, con có thể nói là nghỉ ngơi được sao?”.

Tử Cống hỏi: “Vậy con về nhà sống cùng với vợ con thì sao?”.

Khổng Tử đáp: “Nói về việc sống cùng vợ con, trong Kinh Thi cũng nói: ‘Văn Vương dùng đạo lý đúng đắn đối đãi với thê tử, anh em, họ hàng, còn dùng đạo lý cai quản gia tộc và đất nước’. Con cho như thế là nghỉ ngơi sao?”.

Tử Cống lại hỏi: “Vậy thì con về sống cùng bạn bè?”.

Khổng Tử đáp: “Giữa bạn bè, trong Kinh Thi nói rằng: ‘Bạn bè phải đối xử với nhau như thế nào? Đối xử với nhau phải cung kính, có lễ nghĩa’. Con có cho rằng như thế có phải là nghỉ ngơi không?”.

Tử Cống ngẫm nghĩ một lát rồi hỏi Khổng Tử rằng: “Thế thì con về làm một người nông dân cày cấy chẳng hạn? Thì có thể chứ?”. (Ảnh minh họa: Tranh vẽ của họa sư Trần Mai đời nhà Thanh).

Tử Cống ngẫm nghĩ một lát rồi nói: “Thế thì con về làm một người nông dân cày cấy chẳng hạn? Thì có thể chứ?”.

Khổng Tử lại đáp: “Trong Kinh Thi cũng nói về người nông dân như thế này: Từ sáng sớm đến tối muộn, nhanh nhanh cày ruộng, gieo trồng hạt. Cày ruộng thực sự là một việc vất vả, con cho rằng có thể nghỉ ngơi sao?”.

Tử Cống lại nói: “Chẳng lẽ, con không thể tìm thấy chỗ nào để nghỉ ngơi sao?”.

Khổng Tử cười và nói: “Có đấy! Có một nơi, ở trên cao, nhô lên và đi tìm thì không thấy một ai. Đến nơi ấy rồi, con có thể nhắm hai mắt lại, thoải mái nghỉ ngơi!”.

Tử Cống thở dài nói: “Điều thầy nói chính là cái chết! Chết thực sự là một việc lớn. Đến lúc ấy, bất luận là quân tử, là tiểu nhân, đều có thể nghỉ ngơi, nhưng chính là dậy không nổi nữa rồi!”.

Khổng Tử lại cười và nói rằng: “Trong Kinh Dịch có viết: Một ngày còn khỏe mạnh thì người quân tử phải không ngừng vươn lên, bồi dưỡng bản thân. Cho nên, làm người là phải tự mình cố gắng vươn lên, không thể lúc nào cũng muốn nghỉ ngơi được!”.

Khổng Tử muốn đi từ nước Vệ đến nước Tấn, đến bên sông Hoàng Hà, được tin Triệu Giản Tử nước Tấn đã giết chết Đậu Trừu Minh Độc và Thuấn Hoa, ông quay mặt về phía sông Hoàng Hà và thở dài rằng: “Nước sông Hoàng Hà đẹp như vậy, dòng nước chảy mênh mông cuồn cuộn nữa! Ta không thể qua sông này, hẳn là số mệnh đã định vậy!”.

Tử Cống bước nhanh về phía trước và hỏi: “Thưa thầy, lời này của thầy là ý gì ạ?”. 

Khổng Tử nói: “Đậu Trừu Minh Độc và Thuấn Hoa đều là quan đại phu hiền đức của nước Tấn. Khi Triệu Giản Tử còn chưa đắc chí, là nhờ hai người họ mới được tham dự chính trị. Sau khi ông ta đắc chí rồi, lại giết chết họ. Thầy nghe nói rằng quốc gia nào mà có hành vi tàn nhẫn mổ bụng lấy thai đối với gia súc thì kỳ lân sẽ không đến vùng ngoại ô nước đó; nếu có hành động vét cạn ao hồ để đánh bắt cá, thì giao long sẽ không sống ở vùng nước của quốc gia này; quốc gia nào có hành vi tà ác chọc thủng tổ chim, đập phá trứng  chim, thì chim phượng hoàng sẽ không bay qua bầu trời của nước đó. Vì sao vậy? Đây là vì quân tử cũng sợ bị làm hại giống như vậy đó! Chim thú còn biết và né tránh những việc bất nghĩa, huống chi là người?”.

Bèn quay trở lại, về đến đất Trâu nghỉ ngơi, và sáng tác bài hát “Bàn Thao” bày tỏ sự thương tiếc đối với Đậu Trừu Minh Độc và Thuấn Hoa.

Một ngày nọ, Tử Lộ hỏi Khổng Tử rằng: “Nơi này có một người thức khuya dậy sớm, trồng trọt hoa màu, tay chân đều có vết chai, lấy việc này để nuôi sống cha mẹ; nhưng anh ta lại không được danh tiếng là người con hiếu thảo. Đây là tại vì sao vậy?”.

Khổng Tử nói: “Thiết nghĩ tự thân có hành vi bất kính chăng?  Lời nói không đủ cung kính vâng lời chăng? Sắc mặt không được ôn hòa chăng? Cổ nhân có câu nói rằng: ‘Tâm của người khác giống như tâm của chính bản thân họ vậy, là sẽ không dối gạt người ta được’. Người này hiện giờ tận sức nuôi dưỡng cha mẹ, nếu không mắc phải ba sai lầm nói trên, thì sao có thể không có danh tiếng hiếu tử đây?”.

Khổng Tử lại nói: “Trọng Do à, con hãy ghi nhớ, thầy cho con hay: Một người dù có sức mạnh to lớn như một chiến binh lừng danh cả nước thì cũng không thể nhấc thân mình lên được, đây không phải là sức mạnh không đủ, mà là tình thế không làm được. Một người không tu dưỡng đạo đức tốt, đây là lỗi của chính anh ta; bản thân tu dưỡng tốt đạo đức của mình rồi mà thanh danh vẫn không ai biết đến, thì đây chính là lỗi của bạn bè; phẩm hạnh tu dưỡng tốt rồi tự nhiên sẽ có thanh danh. Vậy nên hành vi của người quân tử khi ở nhà phải đôn hậu thật thà, ra ngoài rồi phải kết giao với những người có đức hạnh và tài năng. Làm được như vậy thì lo gì không có được danh tiếng người con hiếu thảo đây?”.

Theo Huệ Minh, Sound of Hope
Vũ Dương biên dịch



DKN.TV

Tùng
Tùng
Tin vịt trên internet nhiều quá.
Có những thứ mình muốn, và cũng có những thứ mình cần. Những thứ mình cần quan trọng hơn.
Chúc mọi người có một ngày tốt lành.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Đọc Nhiều

Mới Đăng

Reuters: Hàng không Nga đặt mục tiêu loại bỏ sự phụ thuộc vào Airbus...

Tập đoàn cơ khí nhà nước Rostec cho biết,...

Bão Ian càn quét Florida sau khi tàn phá vùng Vịnh

Bão Ian, một trong những cơn bão mạnh nhất...

Tung tích bí ẩn của Thái Cực: Lần tìm con đường của văn hóa...

Kinh qua tạo hóa hàng nghìn năm của...

Vụ cảnh sát đánh học sinh: Bộ Công an chỉ đạo ‘xử lý nghiêm’...

Bộ Công an Việt Nam nhắm đến xử lý...

Điện Kremlin nói ông Putin sẽ chủ trì buổi lễ sáp nhập lãnh thổ...

Tổng thống Vladimir Putin sẽ tổ chức lễ ký...
- Quảng cáo -

Cùng Chuyên Mục
Recommended to you